استویا (Stevia rebaudiana) گیاهی علفی و چندساله است که برگهایش حاوی موادی بسیار شیرین تر از شکر یعنی استویول گلیکوزیدها ( sg ) می باشند. برگ های خشک گیاه ۲۰-۳۰ برابر و اسانس مایع آن ۲۰۰-۳۰۰ برابر از شکر شیرینتر است. مقدار کالری آن صفر و مناسب بیماران دیابتی است. به همین دلیل در گروه شیرین کننده های طبیعی با شیرینی بسیار بالا قرار میگیرد.
زیستگاه طبیعی استویا ناحیه ای نیمه گرمسیری در شمال شرقی کشور پاراگوئه در ارتفاع ۵۰۰-۱۵۰۰ متری از سطح دریاست، متوسط دمای سالیانه این منطقه ۲۴ درجه سانتی گراد و میانگین بارش سالیانه آن ۱۴۰۰ متر است استویا گیاه مناطق نیمه مرطوب نواحی نیمه گرمـسیری است. در مناطقی که دارای کمترین میزان سرمازدگی هستند و میزان دریافت نور و گرمای بالایی دارند، کیفیت و میزان تولید برگ ها افزایش می یابد. روزهای طولانی بهار و تابستان برای رشد برگ ها ایده آل هستند. با این وجود گلدهی آن بیشتر در شرایط روزهای کوتاه اتفاق می افتد.
مناسب ترین خاک برای پرورش گیاه استویا خاک های غنی از مواد غذایی، قرمزرنگ و سست هستند. کشت این گیاه به لحاظ خاک محدودیتی ندارد اما مقدار ایده ال PH بین ۶-۷ است. به علاوه زمین های کشت باید زهکشی مناسبی داشته باشد و به مدت طولانی زیر آب نمانند؛ زیرا گیاه استویا به تجمع آب روی سطح زمین بسیار حساس است. به همین جهت کشت و پرورش آن در خاک های سخت با مقدار رس بالا توصیه نمیشود.
در کشت استویا برای داشتن یک تولید اقتصادی باید حتما از ارقام ثبت شده پرمحصول و باکیفیت بالا استفاده کرد.
اگرچه استویا گیاهی است که هم از طریق بذر، هم قلمه و هم کشت بافت قابل تکثیر است، اما تولید آن از طریق بذر باعث کاهش یکنواختی و کیفیت گیاهان می شود. به همین دلیل استفاده از نهال های کلونی تکثیر شده از طریق کشت بافت و یا قلمه زنی از تنه مناسبتر است. در حال حاضر در کشور ترکیه ارقام LEVENT 93, TURGUT 82, GUNEY ثبت شده با نام گونی آگریپارک و ارقام TURGUT و TUTUNCU ثبتشده با نام گرو فیده در فهرست گونههای ملی قرار دارند. از بین این ارقام، رقم LEVENT 93 هم از نظر مقدار محصول برگ خشک و هم از لحاظ کیفیت برگ در صدر قرار دارد.
بهترین زمان کاشت استویا دورهای است که دمای خاک به ۱۸-۲۰ درجه رسیده باشد. در هنگام کاشت باید فاصله بین ردیف ۶۰-۷۰ سانتیمتر و فاصله روی ردیف ۲۰-۴۰ سانتیمتر باشد. در شرایط اقلیمی مدیترانهای کاشت نهال باید در ماههای آوریل و می انجام شود. استویا در ماههای تابستان به مقدار آب بالایی نیاز دارد؛ اما باید توجه داشت که این گیاه به تجمع آب روی سطح خاک نیز بسیار حساس است.به همین جهت باید ترجیحا از روش آبیاری قطرهای استفاده شود. کوددهی در مقدار محصول و کیفیت گیاه استویا بسیار موثر است. اگرچه با توجه به شرایط خاک مقدار کود مورد نیاز میتواند متفاوت باشد. اما معمولا ۱۰ کیلوگرم نیتروژن، ۵ کیلوگرم فسفر و ۵ کیلوگرم پتاسیم برای هر ۱۰۰۰ مترمربع کافی است.
در کشت استویا مبارزه با علفهای هرز بسیار مهم است. برای مبارزه با علفهای هرز میتوان از روشهای مکانیکی و شیمیایی استفاده کرد.
به دلیل اینکه استویا گیاهی چندساله است، به طور اقتصادی میتوان از ۴-۶ سال محصول برداشت کرد. در شرایط اقلیمی مدیترانهای در هر سال یک بار برداشت محصول انجام میشود. اگر قرار باشد برگها با اهداف صنعتی مورد استفاده قرار گیرند، بهترین زمان برای برداشت محصول در آغاز گلدهی گیاه (هفته اول سپتامبر) است. در این دوره مقدار شیرین کننده موجود در برگها در بالاترین مقدار ممکن است. در سال اول بسته به تاریخ کاشت و شرایط آب و هوایی تقریبا ۲۰۰-۳۰۰ کیلوگرم برگ خشک در هر ۱۰۰۰ متر مربع به دست میآید. از سال دوم به بعد مقدار محصول افزایش مییابد و سالیانه ۴۰۰-۵۰۰ کیلوگرم برگ خشک در هر ۱۰۰۰ مترمربع برداشت میشود. در فصل برداشت، درو محصولات باید در ارتفاع ۱۰-۱۵ سانتیمتر از سطح خاک انجام گیرد. ثابت شده است که اگر درو محصولات در ارتفاع خیلی پایین انجام شود مقدار محصول در سال بعد بسیار کاهش مییابد.
بلافاصله بعد از برداشت باید برگها با دست و یا با دستگاه جدا شده و برای خشک کردن جمعآوری شوند. عملیات خشک کردن میتواند به صورت های طبیعی یا مصنوعی انجام گیرد. خشک سازی طبیعی باید در محوطهای در سایه که مستقیما نور خورشید به آن نمیرسد و بر روی تختهای مخصوص خشک کردن انجام شود. در سیستمهای خشکسازی میتواند عملیات خشک کردن را در چند روز و در دمای ۵۰-۵۵ درجه به انجام رساند. برگی که با کیفیت خوبی خشک شده باشد باید رنگ سبز خاص خود را حفظ کرده باشد.
لونت ۹۳ (LEVENT 93)
رقم کلونی تکثیر شده به روش کاشت بافت است.ارتفاع گیاه و مقدار شاخهزایی بالاست
نسبت مقدار برگ به ساقه در آن بالاست
میزان محصولدهی برگ خشک بالاست(۴۰۰-۵۰۰ کیلوگرم در هر ۱۰۰۰ مترمربع)
کیفیت برگ بالایی دارد.(مقدار sg: ۱۸-۲۰٪ و مقدار Reb A: ۸-۱۰٪)
